Trí tuệ nhân tạo đang xuất hiện ngày càng nhiều trong công việc, từ phân tích dữ liệu, chẩn đoán hình ảnh đến viết mã và tối ưu hệ thống. Điều này cũng khiến không ít học sinh, sinh viên đặt câu hỏi: Nếu AI ngày càng giỏi, ngành học nào sẽ vẫn có nhiều cơ hội trong tương lai?
Một bài viết được chia sẻ trên cộng đồng công nghệ tại Trung Quốc đưa ra 5 nhóm ngành được cho là khó bị AI thay thế hoàn toàn. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là "khó bị thay thế" không đồng nghĩa với việc học ngành đó là có thể yên tâm về tương lai. Ở nhiều lĩnh vực, những công việc đơn giản, lặp lại vẫn có khả năng bị tự động hóa, trong khi nhu cầu nhân lực lại dịch chuyển về phía những người có chuyên môn sâu.
1. Nhóm ngành Y khoa lâm sàng
Đây là những ngành đào tạo nhân lực có thể theo hướng bác sĩ lâm sàng. AI hiện đã được ứng dụng trong y tế, chẳng hạn hỗ trợ phân tích hình ảnh, phát hiện dấu hiệu bất thường hay tham gia vào một số quy trình phẫu thuật thông qua robot. Tuy nhiên, những công nghệ này chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ, giúp bác sĩ giảm bớt khối lượng công việc.
Trong thực tế, mỗi bệnh nhân có thể trạng, tiền sử bệnh, tâm lý và phản ứng với thuốc khác nhau. Bác sĩ không chỉ dựa vào một kết quả xét nghiệm hay hình ảnh chụp chiếu để đưa ra quyết định, mà còn phải kết hợp nhiều yếu tố, theo dõi diễn biến và điều chỉnh phương án điều trị khi tình trạng thay đổi.
Bên cạnh đó, điều trị không chỉ là kê thuốc. Việc trò chuyện, giải thích tình trạng bệnh, trấn an và tạo sự hợp tác với bệnh nhân cũng là một phần quan trọng của quá trình chăm sóc sức khỏe.
Tuy nhiên, ngành Y không phải hoàn toàn "miễn nhiễm" với AI. Những công việc có tính lặp lại, chẳng hạn xử lý một số trường hợp bệnh nhẹ hoặc kê lại đơn thuốc theo phác đồ có sẵn, có thể được tự động hóa nhiều hơn trong tương lai. Điều đó có nghĩa là người theo ngành Y vẫn cần chuẩn bị cho việc học tập chuyên sâu, thay vì nghĩ rằng cứ trở thành bác sĩ là sẽ không bị AI tác động.
Ảnh minh họa
2. Nhóm ngành Tâm lý học và Tham vấn tâm lý
AI ngày càng có khả năng phân tích dữ liệu, nhận diện cảm xúc qua ngôn ngữ hoặc hình ảnh và hỗ trợ sàng lọc một số vấn đề tâm lý. Tuy nhiên, trong những tình huống cần tham vấn và hỗ trợ trực tiếp, vai trò của con người vẫn rất khó thay thế hoàn toàn.
Mỗi người có hoàn cảnh sống, trải nghiệm, tính cách và cách phản ứng khác nhau. Cùng một vấn đề nhưng hai người có thể cần những cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau. Chuyên gia tâm lý không chỉ dựa vào những thông tin mà thân chủ cung cấp, mà còn phải lắng nghe, quan sát, đặt câu hỏi phù hợp và từng bước xây dựng sự tin tưởng.
Đặc biệt, những vấn đề liên quan đến các mối quan hệ, sang chấn hoặc những thay đổi phức tạp trong cuộc sống thường không thể được giải quyết chỉ bằng một câu trả lời có sẵn. Khả năng thấu hiểu hoàn cảnh, điều chỉnh cách giao tiếp và đồng hành với thân chủ trong quá trình dài là những yếu tố vẫn cần đến con người.
AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ chuyên gia tâm lý, chẳng hạn giúp tổng hợp thông tin, phân tích dữ liệu hoặc hỗ trợ theo dõi quá trình tham vấn. Nhưng thay vì thay thế hoàn toàn nhân lực, AI có nhiều khả năng khiến công việc của chuyên gia thay đổi theo hướng tập trung hơn vào những vấn đề phức tạp và cần sự tương tác trực tiếp.
3. Nhóm ngành Điện - Điện tử và Công nghệ kỹ thuật
AI càng phát triển, nhu cầu về những người có khả năng thiết kế, xây dựng và vận hành các hệ thống công nghệ cũng càng tăng. Hiện nay, AI đã có thể hỗ trợ kỹ sư xử lý tín hiệu, chẩn đoán lỗi, tối ưu hệ thống hay tổng hợp dữ liệu. Những công việc trước đây cần nhiều thời gian và nhân lực có thể được thực hiện nhanh hơn nhờ các công cụ AI.
Nhưng chính sự phát triển đó lại tạo thêm nhu cầu về những người có khả năng xây dựng và vận hành các hệ thống công nghệ mới. AI cần phần cứng, hệ thống điện tử, hạ tầng tính toán và rất nhiều giải pháp kỹ thuật để có thể hoạt động. Do đó, những công việc có hàm lượng chuyên môn cao có thể vẫn có nhiều dư địa phát triển. Ngược lại, các công việc kỹ thuật đơn giản hoặc chủ yếu dựa vào thao tác lặp lại có nguy cơ bị tự động hóa cao hơn.
Ảnh minh họa
4. Nhóm ngành An toàn thông tin và An ninh mạng
AI càng phát triển, vấn đề bảo mật dữ liệu và hệ thống càng trở nên quan trọng. AI phụ thuộc rất nhiều vào dữ liệu. Nếu dữ liệu của một doanh nghiệp bị đánh cắp hoặc hệ thống bị tấn công, hậu quả có thể rất lớn. Những hệ thống ngày càng được kết nối với Internet, từ cơ sở dữ liệu doanh nghiệp đến các thiết bị thông minh, cũng mở ra thêm nhiều nguy cơ về an ninh mạng.
Bởi vậy, cùng với sự phát triển của AI, nhu cầu bảo vệ dữ liệu, phát hiện tấn công và đảm bảo an toàn cho các hệ thống công nghệ cũng tăng theo. Đây là một trong những lĩnh vực mà AI vừa tạo ra thách thức, vừa tạo thêm nhu cầu nhân lực. Các công cụ AI có thể hỗ trợ chuyên gia phát hiện bất thường hoặc phân tích các cuộc tấn công, nhưng đồng thời những người có chuyên môn cũng cần tìm cách bảo vệ hệ thống trước các cuộc tấn công sử dụng AI.
5. Công nghệ thông tin và Khoa học máy tính
Đây có lẽ là nhóm ngành cần nhìn nhận hai chiều rõ nhất. Một mặt, AI càng phát triển thì càng cần những người hiểu về máy tính, thuật toán và các hệ thống công nghệ. Những lĩnh vực như học máy, học sâu, xử lý ngôn ngữ tự nhiên, thị giác máy tính, kiến trúc hệ thống hay tương tác người - máy vẫn cần nguồn nhân lực có chuyên môn cao.
Nhưng mặt khác, chính AI cũng đang thay đổi mạnh mẽ công việc của lập trình viên. Những công việc đơn giản như viết các đoạn mã theo yêu cầu có cấu trúc rõ ràng, sửa lỗi cơ bản hay thực hiện những tác vụ lập trình lặp lại có thể ngày càng được AI hỗ trợ hoặc đảm nhiệm. Vì thế, lợi thế của một người học Công nghệ thông tin trong tương lai không đơn giản nằm ở việc "biết code".
Theo Matt Welsh, cựu giáo sư Khoa học máy tính tại Đại học Harvard và từng là kỹ sư tại Google, AI tạo sinh có thể làm thay đổi sâu sắc công việc của những lập trình viên thực hiện các tác vụ đơn giản trong những năm tới. Jensen Huang, CEO Nvidia, cũng từng nói về viễn cảnh lập trình trở thành một kỹ năng phổ biến hơn nhờ AI.
Điều đó không có nghĩa Công nghệ thông tin sẽ mất giá. Ngược lại, ngành này có thể cần nhiều nhân lực hơn, nhưng yêu cầu đối với nhân lực cũng cao hơn. Những người chỉ học cách sử dụng một vài công cụ hoặc viết mã theo những yêu cầu đơn giản có thể gặp nhiều cạnh tranh hơn. Trong khi đó, những người có nền tảng khoa học máy tính tốt, hiểu sâu về hệ thống và có khả năng nghiên cứu, phát triển công nghệ mới sẽ có lợi thế lớn hơn.
Ảnh minh họa
AI không chỉ thay thế công việc, mà còn thay đổi tiêu chuẩn của người lao động
Điểm chung của 5 nhóm ngành trên không nằm ở việc chúng hoàn toàn không thể bị AI tác động. Trên thực tế, gần như không có ngành nghề nào có thể đứng ngoài làn sóng này. AI có thể thay thế một số nhiệm vụ trong các công việc kể trên, nhưng đồng thời, nó cũng tạo ra những nhiệm vụ mới và khiến yêu cầu về chuyên môn thay đổi.
Một người học ngoại ngữ có thể cạnh tranh với phần mềm dịch bằng khả năng hiểu ngữ cảnh, văn hóa và xử lý những nội dung chuyên ngành. Một người học thiết kế có thể dùng AI để thực hiện phần việc kỹ thuật nhưng vẫn cần năng lực sáng tạo và tư duy thẩm mỹ cho những yêu cầu phức tạp. Tương tự, người học Công nghệ thông tin cũng cần tiến xa hơn việc chỉ biết viết mã.
AI càng phát triển, lợi thế của người lao động càng có xu hướng nằm ở kiến thức nền tảng, chuyên môn sâu, khả năng giải quyết vấn đề và biết sử dụng AI như một công cụ. Vì vậy, thay vì cố tìm một ngành "an toàn tuyệt đối" trước AI, học sinh nên tập trung xây dựng năng lực đủ sâu để khi công nghệ thay đổi, mình có thể thay đổi cùng nó.
