Ngày 21/9, GS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ GD&ĐT cho biết, theo dữ liệu tuyển sinh năm 2026, cả nước có hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm. Trong đó, hơn 35.900 em dùng chứng chỉ IELTS.
Cùng IELTS 6.0, 26 mức điểm cộng
Đáng chú ý, IELTS 6.0 là mức phổ biến nhất, với 8.318 thí sinh, nhưng cùng một mức chứng chỉ này lại được các trường quy định thành 26 mức điểm cộng khác nhau.
Theo ví dụ được đại diện Bộ GD&ĐT đưa ra, với IELTS 6.0, Đại học Luật Hà Nội cộng 0,5 điểm vào tổng điểm xét tuyển, Đại học Y Hà Nội tính 0,75 điểm, Đại học Thương mại và Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế cộng 1 điểm, trong khi Đại học Bách khoa Hà Nội tính theo thang điểm 100.
Theo dữ liệu tuyển sinh năm 2026, cả nước có hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm
Sự khác biệt này đặt ra yêu cầu rà soát cách sử dụng chứng chỉ và điểm cộng trong tuyển sinh, nhằm bảo đảm thí sinh cùng dự tuyển một ngành được đánh giá theo cùng yêu cầu đầu vào, trên cùng thang đo.
Theo ông Thảo, một ngành, chương trình đào tạo phải có tiêu chí tuyển sinh thống nhất và điểm đầu vào giữa các phương thức phải tương đương.
Từ năm 2023, Bộ GD&ĐT yêu cầu quy đổi tương đương để giảm chênh lệch. Đến năm 2026, điểm cộng tối đa tiếp tục được khống chế ở mức 10% tổng điểm xét tuyển. Tuy nhiên, khi mỗi trường tự quy đổi và tự xác định điểm cộng, sự khác biệt vẫn lớn.
Ví dụ minh họa chênh lệch điểm của 184 thí sinh sử dụng chứng chỉ quốc tế để được cộng điểm vào một ngành chỉ sử dụng một tổ hợp không có môn ngoại ngữ.
Vì vậy, đề xuất từ năm 2027 không còn điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định đối với chứng chỉ, thành tích hoặc tiêu chí bổ sung được GS Nguyễn Tiến Thảo lý giải là bước tiếp theo của lộ trình kiểm soát và chuẩn hóa tuyển sinh.
Hơn 30% người nhập học ở nhóm ngành top 5% có điểm cộng
Dữ liệu tuyển sinh năm 2026 cũng cho thấy ở nhóm ngành thuộc top 5% điểm chuẩn cao, với ngưỡng tham chiếu 26,09/30, hơn 30% người nhập học có điểm cộng. Trong khi đó, tỷ lệ này ở nhóm ngành ngoài top 25% là 9,51%. Ở ba phương thức không có cấu phần ngoại ngữ riêng gồm xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ và kết hợp hai kết quả, 51,42% thí sinh có điểm cộng có điểm gốc thấp hơn mức trúng tuyển của ngành.
GS Nguyễn Tiến Thảo lưu ý, những con số này không xác định được từng cặp thí sinh bị thay thế nhưng cho thấy điểm cộng có thể trở thành yếu tố quyết định kết quả tại các ngành cạnh tranh cao, tạo sự bất bình đẳng trong tuyển sinh.
Theo ông, công bằng không phải là chia đều lợi thế cho các thí sinh mà là bảo đảm những người cùng dự tuyển vào một ngành được đánh giá bằng cùng tiêu chí.
Theo GS Nguyễn Tiến Thảo, có hai cách thức cộng điểm chứng chỉ tiếng Anh đang gây bất công trong tuyển sinh.
Thứ nhất, ngành không yêu cầu ngoại ngữ nhưng thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh vẫn được cộng điểm. Chẳng hạn, với ngành chỉ xét Toán, Vật lý và Hóa học, việc cộng thêm điểm vì có chứng chỉ tiếng Anh sẽ đưa một tiêu chí không thuộc yêu cầu đầu vào vào quá trình xếp hạng thí sinh. Khi đó, một thí sinh có kết quả 3 môn cao hơn vẫn có thể trượt trước thí sinh có điểm chuyên môn thấp hơn nhưng được cộng thêm điểm nhờ chứng chỉ.
Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học lưu ý, quyền sử dụng chứng chỉ của một người không thể làm mất quyền được đánh giá công bằng của người còn lại.
Thứ hai , tổ hợp đã có môn tiếng Anh nhưng thí sinh tiếp tục được cộng điểm nhờ chứng chỉ tiếng Anh. Trong trường hợp này, năng lực ngoại ngữ vừa được phản ánh trong điểm tổ hợp, vừa tạo thêm lợi thế ngoài thang đo. Một năng lực được tính hai lần sẽ làm sai lệch thứ tự xét tuyển, đặc biệt ở các ngành có điểm chuẩn cao, nơi chênh lệch rất nhỏ cũng có thể quyết định trúng tuyển hay không (như minh họa ở Hình 2).
Ví dụ minh họa chênh lệch điểm của 362 thí sinh sử dụng chứng chỉ quốc tế để được cộng điểm vào một ngành sử dụng tổ hợp Toán - Văn - Anh (D01). Đường nét đứt thể hiện điểm tổ hợp D01; đường nét liền thể hiện tổng điểm xét tuyển sau khi cộng điểm năm 2026.
Hàng nghìn thí sinh đạt 26,5-28 điểm vẫn không trúng tuyển
Ông Thảo nhấn mạnh, quyền lợi chính đáng của người có chứng chỉ không bị mất. Nếu ngành cần ngoại ngữ, trường phải đưa ngoại ngữ vào tiêu chí chính thức; thí sinh được dùng điểm thi hoặc chứng chỉ quy đổi tương đương. Chứng chỉ vẫn được dùng để chứng minh yêu cầu đầu vào của chương trình bằng ngoại ngữ.
“Điều được đề xuất chấm dứt chỉ là điểm cộng ngoài thang đánh giá, nhất là khi ngoại ngữ không thuộc yêu cầu đầu vào hoặc đã được ghi nhận trong tổ hợp” , ông lý giải.
Thống kê hiện nay nhiều ngành điểm chuẩn khoảng 28 nhưng cho cộng tới 1,5 điểm, khiến hàng nghìn thí sinh đạt 26,5-28 điểm vẫn không trúng tuyển chỉ vì không có điều kiện thi chứng chỉ có chi phí cao.
“Đây là vấn đề cấp bách liên quan trực tiếp đến công bằng và cần được điều chỉnh ngay ”, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học chia sẻ.
