Hẳn nhiều người vẫn còn nhớ cái thời mua sắm online là một trò chơi của sự kiên nhẫn. Đặt một chiếc áo, một cuốn sách hay một món đồ gia dụng xong là bắt đầu đếm ngày, thỉnh thoảng lại mở ứng dụng xem đơn đã rời kho chưa, đã đến bưu cục nào, rồi cứ nghe chuông điện thoại reo là giật mình tưởng shipper gọi. Ba ngày là nhanh, năm ngày là bình thường, chờ cả tuần cũng chẳng ai lấy làm lạ, bởi ai cũng ngầm hiểu cái giá của sự tiện lợi khi mua hàng qua mạng chính là phải chờ.
Còn bây giờ, câu chuyện đã khác hẳn. Sáng ra phát hiện hộp sữa của con sắp hết, tuýp kem chống nắng chỉ còn một chút, hay chiếc sạc điện thoại bỗng dở chứng, nhiều người chỉ cần tranh thủ lúc uống cà phê đặt hàng, đến chiều tan làm về đã thấy gói hàng nằm chờ ở cửa. Chuyện "đặt sáng, nhận chiều", thứ từng nghe như một đặc quyền, giờ đang dần thành thói quen của không ít gia đình thành thị, và kéo theo đó là cả một cuộc thay đổi trong cách người ta nghĩ về việc mua sắm.
Với nhiều gia đình thành thị, chuyện đặt hàng buổi sáng và nhận trước giờ cơm chiều đang dần thành thói quen. Ảnh minh họa: Benjamin Smith / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Từ đếm ngày sang đếm giờ
Sự thay đổi này không chỉ là cảm nhận. Số liệu do StateGlobe công bố hồi tháng 3/2026 cho thấy khoảng 62% người tiêu dùng Việt Nam muốn nhận hàng ngay trong ngày, và khoảng thời gian chờ mà họ kỳ vọng cho mỗi đơn hàng chỉ còn chừng 3,2 giờ. Trước đó, một khảo sát của Milieu Insight năm 2025 cũng ghi nhận khoảng 40% người mua sắm trực tuyến sẵn sàng trả thêm phí để được nhận hàng sớm hơn.
Lý do của cơn "sốt ruột tập thể" ấy nằm ngay trong nhịp sống đô thị. Nhà ở thành phố ngày càng nhỏ, ít ai còn thói quen tích trữ cả thùng dầu gội hay cả lốc giấy vệ sinh như thời bố mẹ, mà chuyển sang kiểu mua vừa đủ dùng, hết đến đâu bổ sung đến đó. Lịch làm việc dày đặc, con nhỏ, giờ tan tầm kẹt xe khiến một chuyến đi siêu thị có khi ngốn trọn cả buổi tối. Khi thời gian trở thành thứ khan hiếm nhất, vài giờ chờ hàng thay vì vài ngày không còn là sự xa xỉ, mà là một cách để người ta giành lại chút thảnh thơi cho bản thân và gia đình.
Cũng vì thế mà danh sách những món được gọi giao nhanh ngày càng mang màu sắc của đời sống thường nhật. Đó là đồ chăm sóc cá nhân, đồ gia dụng nhỏ, sữa và tã cho con, thực phẩm cho bữa tối, những thứ mà khi hết thì cần ngay chứ không thể đợi đến cuối tuần. Mua sắm online, vốn từng gắn với những món đồ "muốn có", giờ đang dịch chuyển sang phục vụ cả những thứ "cần ngay".
Thế giới cũng đang chạy đua với đồng hồ
Người Việt không đơn độc trong cuộc dịch chuyển này. Tại Mỹ, Amazon cho biết trong năm 2025, các thành viên Prime đã nhận hơn 8 tỷ sản phẩm trong cùng ngày hoặc ngày hôm sau, tăng hơn 30% so với năm trước, còn số sản phẩm được giao trong vòng chưa đầy một ngày tăng tới 70%. Điều đáng chú ý là một nửa trong số đó là thực phẩm và đồ dùng thiết yếu như cà phê, giấy lau bếp hay pin, trong khi những năm trước, hàng giao nhanh chủ yếu là các món đồ mua sắm tùy hứng. Theo ước tính của hãng, nhờ giao nhanh, mỗi thành viên Prime đã bớt được trung bình 64 lần ra cửa hàng trong năm, tương đương hơn 55 giờ.
Năm 2025, các thành viên Amazon Prime tại Mỹ nhận hơn 8 tỷ sản phẩm trong cùng ngày hoặc ngày hôm sau. Ảnh: Jay8g / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Ở Trung Quốc, cuộc đua còn quyết liệt hơn khi tốc độ được đo bằng phút. Mô hình "bán lẻ tức thì" thường giao hàng trong 20 đến 30 phút, dựa vào mạng lưới kho nhỏ đặt sát khu dân cư, mỗi kho phục vụ trong bán kính khoảng 3 đến 5 km. Riêng Meituan và các đối tác đã xây hơn 50.000 kho kiểu này tính đến quý 2/2025 và đặt mục tiêu 100.000 kho vào năm 2027. Hàng hóa cũng không còn gói gọn trong đồ ăn thức uống, mà mở rộng sang đồ điện tử, sản phẩm cho mẹ và bé, mỹ phẩm hay đồ cho thú cưng. Thị trường này được dự báo vượt 2.000 tỷ nhân dân tệ vào năm 2030. Dĩ nhiên, tốc độ cũng có cái giá của nó: cuộc đua trợ giá khốc liệt giữa các ông lớn từ mùa hè năm 2025 từng khiến nhiều nền tảng chịu lỗ trên từng đơn hàng.
Thú vị là, nếu xét về mong muốn, người Việt dường như còn "vội" hơn nhiều nước phát triển. Một khảo sát của Statista Consumer Insights công bố cuối tháng 10/2026 cho thấy tỷ lệ người mua online muốn giao trong ngày ở Mỹ là 36%, ở Anh 30%, ở Pháp 27%, ở Đức 22% và ở Nhật chỉ 15%. Dù hai khảo sát khác nhau về phương pháp và không thể so sánh trực tiếp, con số 62% ở Việt Nam vẫn cho thấy nhu cầu nhận hàng nhanh ở đây đang ở mức rất cao.
Tỷ lệ người mua online muốn được giao hàng trong ngày ở một số quốc gia. Đồ họa: PNM
Ở Việt Nam, hỏa tốc đang thành phản xạ
Nhu cầu ấy đang được các sàn thương mại điện tử đón bắt rất nhanh, trong bối cảnh thị trường vẫn tăng trưởng mạnh. Theo dữ liệu của Metric, tổng giá trị giao dịch trên các sàn lớn tại Việt Nam trong 9 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 442.000 tỷ đồng, tăng hơn 44% so với cùng kỳ, riêng quý 3 đạt khoảng 150.380 tỷ đồng, tăng 45%.
Trên Shopee, giao nhanh được chia thành nhiều nấc để người mua tự chọn theo mức độ gấp: Hỏa tốc giao trong vòng 4 giờ, giao trong ngày, và từ đầu năm nay có thêm lựa chọn giao trong khoảng 1 giờ tại một số khu vực ở Hà Nội và TP.HCM. Riêng dịp Tết 2026, gần 14 triệu đơn hàng trên nền tảng này được giao bằng các phương thức giao nhanh. Báo cáo mới nhất của sàn về hoạt động nhà bán trong quý 3/2026 cho biết hơn 1 triệu nhà bán đã kích hoạt Hỏa tốc cho hơn 44 triệu sản phẩm, và lượng đơn hàng qua phương thức này tăng 43% so với cùng kỳ năm trước.
Giao hỏa tốc ở Việt Nam qua các con số. Đồ họa: PNM
Nói cách khác, từ sữa, tã, mỹ phẩm đến đồ gia dụng nhỏ, gần như món đồ gì cần gấp, người mua cũng có thể tìm được một gian hàng sẵn sàng giao trong vài giờ. Và khi đã quen với nhịp "đặt sáng, nhận chiều", rất khó để quay lại thói quen ngồi đếm ngày như trước.
Phía sau lời hứa vài giờ
Để giữ được lời hứa ấy, người bán cũng phải thay đổi không ít. Muốn giao trong vài giờ, hàng phải nằm gần khách, đơn phải được xác nhận và đóng gói ngay, thay vì gom lại cuối ngày như trước. Nhiều thương hiệu đã biến chính cửa hàng của mình thành điểm xuất hàng: NutiFood, khi tham gia kênh giao trong 1 giờ từ tháng 3/2026, đã đưa chuỗi cửa hàng tại Hà Nội và TP.HCM vào mạng lưới xử lý đơn. Chuỗi thực phẩm Homefarm với 166 cửa hàng thì đặt mục tiêu mỗi khách hàng đều có một cửa hàng trong bán kính 5 km. Cách làm ấy, xét cho cùng, cũng không khác mấy so với mạng lưới kho sát khu dân cư ở Trung Quốc.
Khi người mua đã quen nhanh, giao hỏa tốc cũng dần không còn là lợi thế cạnh tranh, mà trở thành tiêu chuẩn tối thiểu. Giữa hàng chục sản phẩm na ná nhau về mẫu mã và giá cả, dòng chữ "giao trong vài giờ" có sức hút chẳng kém gì một mã giảm giá, nhất là trong những khoảnh khắc người mua đang cần gấp và chẳng còn tâm trí đâu mà so đo từng nghìn đồng.
Nhanh hơn, nhưng cũng cần mua sắm tỉnh táo hơn
Tiện là vậy, nhưng hỏa tốc cũng có những nguyên tắc người mua nên nắm. Thời gian giao 4 giờ thường được tính khi nhà bán xử lý đơn trong giờ làm việc, nên những món cần gấp tốt nhất là đặt từ sáng hoặc đầu giờ chiều. Nên ưu tiên gian hàng chính hãng, gian hàng có đánh giá tốt để vừa nhanh vừa yên tâm về chất lượng. Với những thứ dùng hằng ngày như sữa, tã hay dầu gội, hãy tập thói quen đặt khi còn khoảng một phần ba, để hỏa tốc là phương án dự phòng chứ không phải lần nào cũng chạy đua với đồng hồ.
Suy cho cùng, thứ người ta trả tiền khi chọn giao nhanh không chỉ là vài giờ được rút ngắn, mà là cảm giác nhẹ nhõm khi biết rằng dù bận rộn đến đâu, những món đồ mình cần vẫn sẽ đến kịp lúc. Và có lẽ, trong nhịp sống ngày càng gấp gáp, chính cảm giác "kịp lúc" ấy mới là thứ xa xỉ nhất.
