Theo Xinmin Evening News, ngày 7/10, một nữ khách hàng ở Thương Châu (Hà Bắc, Trung Quốc) đặt mua 9 cân Trung Quốc (tương đương 4,5 kg) khoai lang tại cửa hàng trực tuyến của chị Tả trên một sàn thương mại điện tử.
Nhận hàng xong, cô cho rằng đây không phải loại "khoai mật sầu riêng" mình muốn, rồi gửi yêu cầu chỉ hoàn tiền, không trả hàng, với lý do sản phẩm là "hàng giả, hàng kém chất lượng".
Chủ shop, chị Tả, giải thích rằng tiêu đề sản phẩm ghi rõ đây là khoai Yên Thự 25 của Sơn Đông, một giống khoai mật quen thuộc, chứ chưa bao giờ là khoai mật sầu riêng. "Chúng tôi vốn không bán khoai mật sầu riêng, chúng tôi bán khoai Yên Thự chính gốc Sơn Đông, vậy mà cô ấy nói chúng tôi lừa đảo rồi đòi hoàn tiền. Chúng tôi liên hệ đề nghị trả hàng rồi hoàn tiền, cô ấy còn trêu lại là có giỏi thì đến mà lấy", chị Tả kể với Xinmin Evening News.
Câu nói ấy khiến chị quyết định lên đường ngay trong đêm. Theo lời chị Tả, quãng đường từ Liêu Thành sang Thương Châu cả đi lẫn về khoảng 800 km. Đoàn của chị đến nhà người mua lúc 3 giờ sáng.
Cái kết không như kịch bản "đòi nợ" mà dân mạng hình dung. 9 cân khoai đã bị ăn mất 6 cân, chỉ còn 3 cân (khoảng 1,5 kg) để mang về. Đến nơi, chị Tả mới biết người mua ngồi xe lăn, đi lại bất tiện. Chị lặng lẽ lấy phần khoai còn lại và không truy cứu thêm. Khi được hỏi vì sao chấp nhận một chuyến đi mà tiền xăng và thời gian vượt xa giá trị đơn hàng, chị trả lời gọn: "Tôi làm vậy chỉ để trút cục tức này".
Câu chuyện nhanh chóng lên hot search Weibo. Đây không phải lần đầu một tiểu thương Trung Quốc lái xe hàng trăm cây số chỉ vì một món hàng vài chục tệ.
Những chuyến xe lỗ chắc và "món nợ tôn nghiêm"Chỉ khoảng một tuần trước, cuối tháng 9/2026, anh Chu, một người bán rau ở Từ Châu (Giang Tô), lái xe hơn 1.000 km đi về Thượng Hải để lấy lại bó rau mùi giá 8,59 tệ (khoảng 33.000 đồng). Người mua chê rau quá già, không giống loại rau mùi nhỏ trong video, và đòi hoàn tiền không trả hàng. Theo anh Chu, tiền xăng và phí cầu đường cho chuyến đi khoảng 1.000 tệ (khoảng 3,8 triệu đồng), gấp hơn 100 lần giá trị đơn hàng. Anh thừa nhận nghĩ lại thì "không đáng", nhưng không đi thì trong lòng không yên.
Trước đó, hồi tháng 5, một người bán sầu riêng ở Bộc Dương (Hà Nam) được dân mạng gọi là "chú Trình" đã hai lần lái xe, tổng cộng khoảng 1.600 km, sang Đức Châu (Sơn Đông) vì đơn sầu riêng đông lạnh 190,71 tệ (khoảng 733.000 đồng) bị đòi hoàn tiền với lý do "sầu riêng bị mốc". Ông lục cả thùng rác tìm bao bì nhưng không thấy dấu vết sầu riêng hỏng nào, rồi báo công an. Kết quả, người mua là một cô gái ngoài 20 tuổi, dùng tên giả và địa chỉ nhận hộ, bị xác định đã làm giả ảnh sầu riêng mốc để lừa hoàn tiền, bị tạm giữ hành chính 7 ngày và bị truy thu số tiền 190,71 tệ.
Câu chuyện rau mùi từng gây chấn động MXH
Nhìn bằng con mắt kinh doanh, cả ba chuyến đi đều là quyết định lỗ chắc. Nhưng một bình luận trên Tứ Xuyên Nông thôn Nhật báo chỉ ra rằng với những người như anh Chu, đây không phải bài toán kinh tế mà là "món nợ tôn nghiêm". Chi phí bỏ ra vượt xa giá trị món hàng, điều đó chứng tỏ cơ chế chỉ hoàn tiền trong thực tế đã đi lệch khỏi mục đích ban đầu. Lẽ ra nó là "bùa hộ mệnh" của người tiêu dùng, giờ lại bị một số người biến thành công cụ "vặt lông cừu".
Với tiểu thương bán nông sản giá rẻ, mỗi đơn chỉ lãi vài hào, một đơn bị "xù" có thể nuốt trọn lợi nhuận của hàng chục đơn khác. Thứ khiến họ bức bối không chỉ là tiền, mà còn là cảm giác bị xem như bên đương nhiên phải chịu thiệt.
Đã "khai tử" từ năm ngoái, vì sao vẫn xảy ra?Điều trớ trêu là trên giấy tờ, cơ chế chỉ hoàn tiền sau khi đã nhận hàng gần như đã bị xóa sổ ở Trung Quốc. Theo Đài Phát thanh Nhân dân Trung ương (CNR), giai đoạn 2021 đến 2024, chỉ hoàn tiền xuất phát từ Pinduoduo rồi trở thành "tiêu chuẩn" của cả ngành thương mại điện tử, kéo theo nạn hoàn tiền ác ý và cuộc đua giá rẻ. Tháng 11/2024, Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường Nhà nước (SAMR) triệu tập 6 sàn, chỉ rõ cơ chế này đang chèn ép không gian sống của người bán.
Tháng 3/2025, nền tảng bán sỉ 1688 của Alibaba bỏ hẳn chỉ hoàn tiền. Đến tháng 4/2025, Pinduoduo, Taobao, Douyin, Kuaishou và JD.com lần lượt tuyên bố hủy chỉ hoàn tiền, chuyển quyền xử lý các yêu cầu "hoàn tiền không trả hàng" về cho người bán. Ngày 1/2/2026, "Biện pháp giám sát quy tắc nền tảng giao dịch trực tuyến" do SAMR và Văn phòng Thông tin Internet Quốc gia ban hành chính thức có hiệu lực, yêu cầu các sàn phân định công bằng trách nhiệm chứng minh giữa các bên tranh chấp và bảo đảm quyền khiếu nại của người bán.
Khoảng cách nằm ở khâu thực thi. Trong vụ sầu riêng, theo Cover News., chú Trình đã hai lần khiếu nại lên sàn và đều bị bác, nhân viên chăm sóc khách hàng trả lời thẳng rằng "hiện không có cổng phúc khảo". Nhiều bình luận trên Zhihu cho rằng các sàn đang mắc kẹt trong "thế lưỡng nan của người tù": bên nào siết luật bảo vệ người bán trước có thể là bên mất người dùng trước. Kết quả là khung luật đã có, nhưng hệ thống duyệt tự động vẫn thông qua yêu cầu hoàn tiền rất nhanh, còn người bán thì tự thu thập bằng chứng, tự khiếu nại, và đôi khi tự lái xe đi đòi hàng.
Dù vậy, không phải vụ nào người bán cũng hoàn toàn đúng. Ngay trong vụ rau mùi, ảnh chụp màn hình cho thấy người mua đã chọn mục đồng ý để người bán thu hồi hàng nếu người bán chịu phí vận chuyển, và một số cư dân mạng cho rằng nếu hàng thật sự không đúng mô tả thì người bán cũng không hẳn có lý. Đó chính là bài toán khó của các sàn: làm sao vừa không để người mua chịu thiệt khi nhận hàng kém, vừa không biến người bán thành bên luôn phải gánh rủi ro.
Còn với chị Tả, chuyến đi 800 km khép lại bằng 1,5 kg khoai và một quyết định không truy cứu khi nhìn thấy chiếc xe lăn. Cục tức có lẽ đã được trút, nhưng câu hỏi chị mang về thì vẫn còn đó: ai sẽ bảo vệ người bán nhỏ khi một đơn hàng vài chục nghìn đồng cũng có thể biến thành một chuyến đi xuyên tỉnh trong đêm?
