Mới đây, tài khoản Threads hanngoc9039 đăng một bức ảnh chụp từ phía sau: người phụ nữ mặc đồng phục, đeo ba lô cam in logo bTaskee, đi trước trong hành lang bệnh viện. Chủ tài khoản kể mình “đã thiệt sự book dịch vụ chăm sóc người bệnh” của ứng dụng này để có người dắt đi khám, bởi là “một đứa ở xa gia đình mà còn sợ bệnh viện với thuốc men”. Bài đăng nhanh chóng vượt 10.400 lượt thích, hơn 210 bình luận, 675 lượt đăng lại và khoảng 1.500 lượt chia sẻ.
Bài đăng của tài khoản hanngoc9039 thu hút hơn 10.400 lượt thích. Ảnh chụp màn hình Threads
Theo phần trả lời của chủ bài, cô đặt gói theo buổi 2 tiếng với giá khoảng 200.000 đồng, lần đầu được giảm thêm 100.000 đồng. Cách đặt khá đơn giản: chọn dịch vụ chăm sóc bệnh nhân rồi ghi chú yêu cầu trên app, đặt trước khoảng 2 tiếng là đã có người nhận. Người chăm sóc tới tận nhà và đi cùng cô suốt buổi khám. Một bình luận hơn 100 lượt thích tóm gọn đúng tinh thần của câu chuyện: “Dạ em không cần chăm gì đâu, em cần chị đi cùng cho đỡ sợ.”
“Không ai chăm” không còn là lời dọa dành riêng cho tuổi già
Bình luận được thích nhiều nhất dưới bài, hơn 6.100 lượt, viết rằng thế giới dường như đang được xây dựng để người ta không còn phải chịu áp lực của câu “không kết hôn sau này không ai chăm”. Người viết thừa nhận kết hôn chưa chắc đã có người chăm, nhưng nỗi lo sống một mình thì vẫn ở đó, và một dịch vụ như thế này khiến họ thấy nhẹ nhõm. Ngay bên dưới, một người đáp lại nửa đùa nửa thật: chỉ có tiền là không phản bội chúng ta.
Bình luận hơn 6.100 lượt thích về áp lực “không kết hôn sau này không ai chăm”. Ảnh chụp màn hình Threads
Đọc kỹ hơn, nhu cầu trong phần bình luận không đến từ một nhóm người. Nhóm thứ nhất là người trẻ sống một mình ở thành phố lớn. Có người kể từng phải đi cấp cứu một mình hai lần, có người ngã rách dây chằng vẫn phải tự lết đi khám, có người lần đầu khám tổng quát ở một bệnh viện quá rộng nên đi lạc sang khu khác, đi bộ mỏi chân. Nhóm thứ hai là những người con bận rộn: một người muốn đặt cho mẹ, một người khác kể bố mẹ vừa đi khám mà riêng chuyện gọi xe đưa ông bà về đã đủ rối, quyết định lần sau sẽ đặt dịch vụ. Nhiều người lưu lại để dùng vào những ngày không thể đưa bố mẹ đi tái khám.
Cũng có những quan sát khiến cuộc thảo luận vượt khỏi chuyện độc thân hay có gia đình. Một người kể khi nằm viện cùng phòng với các cụ, khoảng một nửa được chăm bởi người thuê dù ai cũng có vợ có chồng, có con. Một người khác giải thích lý do: vợ chồng già cùng yếu, con cái ban ngày phải đi làm, chỉ những nhà có người làm tự do hoặc đã nghỉ hưu mới túc trực được. Và có người nói thẳng điều nhiều người ngại thừa nhận: không phải cô đơn, chỉ là không muốn phiền người thân bỏ việc để đi chăm mình.
Một người kể khoảng một nửa các cụ nằm cùng phòng được chăm bởi người thuê. Ảnh chụp màn hình Threads
Điểm chung của các câu chuyện là thứ người ta cần không hẳn là chuyên môn y tế. Họ cần một người biết đường trong bệnh viện, xếp hàng giùm, đỡ một bên tay, và đơn giản là có mặt. Ở Trung Quốc, nơi nhu cầu này đã thành ngành, người ta gọi nó bằng một cái tên riêng: kinh tế bầu bạn, tức thị trường của những dịch vụ bán sự hiện diện và đồng hành. Đó là một sản phẩm rất khó định giá, nhưng lại chạm đúng chỗ đau.
Từ dọn nhà đến chăm người: một nền tảng giúp việc đổi trục
bTaskee là ứng dụng tiện ích gia đình hoạt động khoảng 10 năm, hiện có hơn 20 dịch vụ từ dọn nhà, vệ sinh máy lạnh tới làm đẹp tại nhà, và theo mô tả trên App Store đã phục vụ hơn 2 triệu khách hàng tại Việt Nam, Thái Lan, Indonesia và Malaysia. Gần đây, doanh nghiệp tái cấu trúc mảng chăm sóc sức khỏe tại nhà thành thương hiệu riêng bCare. Trên ứng dụng, trông trẻ, chăm sóc người cao tuổi và chăm sóc người bệnh giờ được gom chung dưới nhóm “Dịch vụ Chăm sóc & Hỗ trợ”, trong khi mảng khách doanh nghiệp vừa có thêm dịch vụ Wellness Office.
Người đặt dịch vụ chăm sóc người bệnh chọn một trong ba hình thức: lưu trú 24/7, linh hoạt theo buổi hoặc ngày, và gói tháng định kỳ. Bước tiếp theo là chọn gói làm việc. Theo giá hiển thị trên ứng dụng, Gói An Tâm (chăm sóc nền tảng) có giá 220.000 đồng cho 2 giờ, 385.000 đồng cho 4 giờ, 570.000 đồng cho 6 giờ và 700.000 đồng cho 8 giờ. Gói Phục Hồi Tích Cực (chăm sóc nâng cao) lần lượt là 300.000, 450.000, 630.000 và 800.000 đồng. Cách tính giá cho thấy rõ ý đồ: đặt càng dài thì giá mỗi giờ càng rẻ, với Gói An Tâm là từ 110.000 đồng mỗi giờ ở ca 2 tiếng xuống còn khoảng 87.500 đồng ở ca 8 tiếng, một cú hích để khách chuyển từ nhu cầu tình thế sang thói quen. Theo bảng giá công bố trên trang bCare (áp dụng tại TP.HCM), gói lưu trú 24/7 từ 4,2 triệu đồng với tối thiểu 5 ngày, gói tháng định kỳ từ 880.000 đồng. Doanh nghiệp cho biết chăm sóc viên có 1 đến 2 năm kinh nghiệm tại bệnh viện, phòng khám hoặc cơ sở y tế, và hoàn thành chương trình đào tạo hợp tác với Đại học Y Dược TP.HCM, Viện Nghiên cứu và Đào tạo Y Dược An Sinh hoặc Đại học Y Hà Nội.
Ba hình thức đặt dịch vụ và bảng giá Gói An Tâm, Gói Phục Hồi Tích Cực theo giờ. Ảnh chụp màn hình ứng dụng bTaskee
Điều thú vị là dịch vụ này vốn được thiết kế cho người bệnh cần phục hồi hoặc nằm viện. Trong mô tả gói cơ bản trên trang bCare, “hỗ trợ đưa đi khám hoặc làm xét nghiệm” chỉ là một dòng nhỏ giữa danh sách đo huyết áp, trở người, phòng lở loét. Người dùng trẻ đã tự tìm ra cách dùng khác: biến nó thành dịch vụ “người đi cùng” cho một buổi khám bình thường. Chính tài khoản bTaskee cũng vào bình luận rằng họ không nghĩ tính năng này lại thân thiện với người hướng nội đến vậy. Đây là kiểu khoảnh khắc mà thị trường chỉ đường cho doanh nghiệp: thứ khách hàng thực sự mua không phải một ca chăm bệnh, mà là một lát cắt của kinh tế bầu bạn được đóng gói dưới tên gọi chăm sóc.
Về logic kinh doanh, bước nhảy từ dọn nhà sang chăm người là phần mở rộng tự nhiên của một nền tảng lao động theo yêu cầu. Cùng một ứng dụng, cùng hệ thống thanh toán, cùng lớp niềm tin đã xây qua xác minh danh tính và đánh giá sau mỗi ca. Khác biệt nằm ở giá trị đơn hàng và độ gắn bó: một gói chăm sóc dài ngày đắt hơn nhiều lần một ca dọn nhà, và khách hàng một khi đã tin người chăm cho bố mẹ mình thì hiếm khi đổi nền tảng. Phần bình luận cũng cho thấy hiệu ứng ngược: nhiều người nhắc tới dịch vụ dọn nhà, làm móng mình đang dùng, và có người nói dù không mong phải dùng dịch vụ chăm bệnh, họ vẫn sẽ tiếp tục ủng hộ mảng dọn nhà.
Nhưng chăm người cũng mang rủi ro khác hẳn chăm nhà, và ứng dụng tự vạch ranh giới khá kỹ. Trước khi đặt, người dùng gặp màn hình “Các công việc không thực hiện”, nhấn mạnh dịch vụ chỉ tập trung vào “chăm sóc hỗ trợ”. Người chăm sóc không tự ý đổi thuốc, giờ hay liều uống, không tự ý xử lý vết thương phức tạp khi chưa có sự đồng ý của gia đình hoặc người bệnh, không tự lên thực đơn. Tiêm chích, truyền dịch được ghi chỉ áp dụng với người có bằng cấp và đang hành nghề điều dưỡng. Đáng chú ý, danh sách này gộp cả những điều ai từng nuôi người ốm cũng sợ, như vệ sinh sơ xài, để chất thải qua đêm hay để tấm lót bị tràn, biến một bảng “cấm” thành lời cam kết chất lượng. Trang bCare còn liệt kê thêm việc không trông giữ tiền bạc, giấy tờ tùy thân, đúng điều một người dùng trên Threads băn khoăn: nếu cần đi đóng viện phí thì có nên đưa tiền cho người chăm. Ranh giới ấy bảo vệ doanh nghiệp, nhưng cũng cho thấy dịch vụ “đi cùng” vẫn có những khoảng trống mà người bệnh phải tự xoay.
Ảnh minh họa
Khoảng trống lớn nhất lại nằm trên bản đồ. Trả lời một người hỏi, chủ bài đăng cho biết dịch vụ có ở TP.HCM, Hà Nội, Bình Dương và Đà Nẵng. Nhưng khi phóng viên thử đặt trên ứng dụng trưa 28/10 với một địa chỉ nhà riêng ở khu vực Thanh Xuân và với Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cả hai lựa chọn đều hiện thông báo dịch vụ chưa được triển khai tại đây. Nói cách khác, cơn sốt lan khắp mạng xã hội, kinh tế bầu bạn đã có người mua, nhưng ở thủ đô, người muốn đặt vẫn chưa đặt được.
Khoảng trống ấy lập tức có người lấp. Phần bình luận tiết lộ một thị trường song song không cần app. Một người giới thiệu mình là bác sĩ đa khoa đã có chứng chỉ hành nghề, đang nghỉ việc ôn thi sau đại học và muốn nhận đưa người đi khám để kiếm thêm học phí. Một người làm phiên dịch y tế ở Hà Nội mời “ai cần thì book”, có người nhận đưa đi khám tại Bệnh viện Bạch Mai, có người gợi ý một đơn vị khác cùng lĩnh vực. Một người khác cho rằng thuê người quen làm người nhà thì rẻ hơn đặt qua app. Nguồn cung rõ ràng đang có sẵn, nhưng phần lớn chưa được kiểm chứng. Giá trị thật của một nền tảng, vì thế, không nằm ở người lao động mà ở lời bảo chứng rằng người lạ bước vào cuộc sống của bạn là ai.
Nơi kinh tế bầu bạn đã thành ngành
Câu chuyện của Việt Nam không mới nếu nhìn sang các nước láng giềng đang già hóa nhanh hơn. Tháng 11/2021, chính quyền Seoul triển khai dịch vụ đưa người sống một mình đi khám, người hỗ trợ đi cùng từ lúc ra khỏi nhà, đăng ký khám, thanh toán, lấy thuốc cho tới khi về, với giá 5.000 won mỗi giờ. Trước đó, theo chính quyền thành phố, người thu nhập thấp phải trả khoảng 20.000 won mỗi giờ nếu thuê dịch vụ tư nhân. Tính đến nay chương trình đã ghi nhận khoảng 70.000 lượt sử dụng với mức hài lòng trên 90%, và đang được mở rộng sang trung tâm phục hồi chức năng, cơ sở khám sức khỏe, với giá mới 6.000 won (khoảng 110.000 đồng) mỗi giờ. Lý do rất rõ: năm 2024, hộ một người chiếm khoảng 40% tổng số hộ ở Seoul, tương đương 1,66 triệu hộ.
Ở Trung Quốc, dịch vụ “bồi chẩn” (đi cùng người bệnh đi khám) được xem là một trong những hình thức sớm nhất của kinh tế bầu bạn, ra đời khi gia đình ngày càng nhỏ đi và người già khó tự đi khám. Theo một số ước tính được truyền thông Trung Quốc dẫn lại, quy mô kinh tế bầu bạn nước này có thể vượt 50 tỷ tệ (khoảng 185.000 tỷ đồng) vào năm 2025. Thị trường ấy giờ trải từ người đưa đi khám, điều dưỡng tại nhà, người hỗ trợ sinh hoạt cho tới những dịch vụ người trẻ thuê để có bạn đi chơi, đi triển lãm hay đơn giản là có người trò chuyện. Theo China Daily, một người làm nghề bồi chẩn ở Đại Liên cho biết người trên 60 tuổi chiếm 30% khách hàng của anh, các bà mẹ có con nhỏ bị ốm chiếm 20%, và người trẻ độc thân sống một mình cũng chiếm 20%. Một báo cáo nghiên cứu năm 2025 về dịch vụ này cho thấy 88,54% người cao tuổi sống tại cộng đồng đi khám mà không có người thân đi cùng. Khi thị trường lớn nhanh, bài toán chuẩn hóa xuất hiện: tháng 3/2025, Thành Đô cấp lứa chứng chỉ nghề bồi chẩn đầu tiên trong cả nước, và tháng 5 cùng năm, Hiệp hội Phúc lợi xã hội và Dịch vụ người cao tuổi Trung Quốc cùng 22 tổ chức ban hành bộ quy chuẩn về quy trình, an toàn và cơ chế khiếu nại.
Việt Nam đang đi vào đúng quỹ đạo đó. Theo báo cáo Dự báo dân số Việt Nam 2024-2074 do Cục Thống kê và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) thực hiện, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn dân số già năm 2034, khi người từ 65 tuổi trở lên chiếm 14% dân số, và rời cơ cấu dân số vàng vào khoảng năm 2036, sớm hơn ba năm so với dự báo năm 2019. Theo UNFPA, khoảng 76% người cao tuổi Việt Nam không có lương hưu và gần như tất cả dựa vào sự chăm sóc không lương của gia đình. Trong khi đó, đại diện Cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết chỉ khoảng 10.000 người cao tuổi đang được chăm sóc tại các cơ sở bảo trợ xã hội, một con số rất nhỏ so với gần 15 triệu người cao tuổi trên cả nước. UNFPA đã nhiều lần khuyến nghị Việt Nam phát triển “kinh tế chăm sóc”, kết hợp mô hình tại nhà, cộng đồng và cơ sở, đồng thời khuyến khích khu vực tư nhân tham gia.
Nói cách khác, khoảng trống giữa gia đình và bệnh viện đang ngày một rộng ra, và doanh nghiệp tư nhân là bên nhanh chân lấp vào trước. Câu hỏi còn lại là ai sẽ đặt chuẩn cho công việc này, ai chịu trách nhiệm khi có sự cố, và liệu một dịch vụ 200.000 đồng cho hai giờ có đến được với những người cần nó nhất, vốn thường không phải người trẻ có app trong điện thoại.
Dưới bài đăng, một người viết rằng có tiền thì bây giờ gì cũng có.
Câu ấy đúng một nửa.
Tiền mua được một người đi cùng, nhưng điều khiến hơn 10.000 người bấm thích có lẽ không phải giá cả, mà là cảm giác được thừa nhận: sợ đi viện một mình không phải là yếu đuối, và không muốn phiền ai cũng không có nghĩa là không cần ai. Như một người bình luận, con người dù biết khám chữa bệnh là cần thiết vẫn có phần yếu đuối. Kinh tế bầu bạn chỉ đang làm việc của nó: định giá cho phần yếu đuối ấy.
