Năm 2025, ngành điều Việt Nam ghi dấu mốc kỷ lục với kim ngạch xuất khẩu đạt 5,4 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vị thế là quốc gia chế biến và xuất khẩu nhân điều lớn nhất thế giới năm thứ 19 liên tiếp. Đáng chú ý, Việt Nam hiện chiếm hơn 80% tổng sản lượng nhân điều xuất khẩu toàn cầu.
Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), năm 2026, ngành điều Việt Nam phải đối mặt với nhiều sức ép từ những biến động của môi trường kinh tế quốc tế, chính sách thuế quan và các rào cản thương mại ngày càng gia tăng. Bên cạnh đó, chi phí sản xuất, vận tải, logistics và áp lực tài chính cũng tạo thêm thách thức cho hoạt động của doanh nghiệp.
Trong 9 tháng của năm 2026, ngành điều Việt Nam vẫn xuất khẩu hơn 594 ngàn tấn nhân điều, thu gần 4,2 tỷ USD; tăng hơn 3,5% về lượng và tăng gần 7,4% về giá trị. Tốc độ tăng trưởng kim ngạch cao hơn tăng trưởng sản lượng cho thấy ngành điều đang từng bước chuyển dịch theo hướng nâng cao giá trị thay vì chỉ tập trung mở rộng khối lượng xuất khẩu.
Trung Quốc và Mỹ tiếp tục là hai thị trường tiêu thụ lớn nhất, lần lượt chiếm 21,61% và 15,21% tổng kim ngạch xuất khẩu điều của Việt Nam.
Là một trong những trung tâm chế biến và xuất khẩu điều lớn của thế giới, dự kiến năm 2026, ngành điều Việt Nam tiếp tục giữ kỷ lục về kim ngạch xuất khẩu với trên 5 tỷ USD.
Tuy nhiên, một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Ước tính, khoảng 85% nguyên liệu điều thô phục vụ chế biến trong nước đến từ nước ngoài. Chỉ trong 9 tháng năm 2026, Việt Nam đã chi hơn 4,4 tỷ USD để nhập khẩu gần 2,8 triệu tấn điều thô.
Giá điều thô nhập khẩu bình quân trong 9 tháng năm 2026 ở mức 1.582,56 USD/tấn (có thời điểm tháng 4 vọt lên 1.689,66 USD/tấn), trong khi tốc độ tăng giá nhân điều xuất khẩu không tương xứng, dẫn tới tình trạng "đầu vào đắt, đầu ra ép".
Chủ tịch VINACAS Phạm Văn Công cho rằng, để phát triển bền vững, ngành điều cần đẩy mạnh đầu tư công nghệ chế biến sâu, phát triển sản phẩm mới và nâng cao lợi thế cạnh tranh thông qua chất lượng, thương hiệu, công nghệ cũng như giá trị gia tăng.
Cùng với đó, yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu lớn ngày càng khắt khe hơn, đặc biệt về môi trường, truy xuất nguồn gốc, chất lượng sản phẩm và trách nhiệm của doanh nghiệp. Do đó, các doanh nghiệp cần chủ động thích ứng, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải, sử dụng hiệu quả nguyên liệu và năng lượng, hướng tới mô hình sản xuất xanh, bền vững. Theo ông Công, những doanh nghiệp chuẩn bị sớm sẽ có nhiều cơ hội hơn khi các tiêu chuẩn mới được áp dụng.
Đồng quan điểm đó, ông Tạ Quang Huyên, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Hoàng Sơn 1 (xã Nghĩa Trung) - DN tiên phong đầu tư công nghệ cao vào chế biến sâu của ngành điều chia sẻ, hiện sản phẩm chế biến sâu của công ty đã có mặt trên kệ hàng của các siêu thị châu Âu và một số thị trường khó tính khác. “Điều cốt lõi nhất để sản phẩm chế biến sâu vào được thị trường khó tính là vừa phải đảm bảo vệ sinh an toàn thưc phẩm vừa có giá tốt”, ông nhấn mạnh.
Ông Vũ Thái Sơn, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Long Sơn đưa ra kiến nghị cộng đồng doanh nghiệp cần chấm dứt tình trạng tự hạ giá cạnh tranh lẫn nhau để tranh giành hợp đồng. Thay vào đó, ngành điều cần tăng cường kết nối, chủ động tham gia sâu hơn vào hệ thống phân phối quốc tế, xây dựng thương hiệu riêng để tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng cuối cùng.
