Biển Chết nằm giữa Jordan ở phía đông và Israel cùng Bờ Tây ở phía tây. Đây là một hồ nước có độ mặn rất cao. Trong nhiều thập kỷ, mực nước tại đây liên tục giảm, khiến đường bờ ngày càng lùi xa và nhiều khu vực từng nằm dưới nước dần lộ ra.
Điều đáng chú ý là Biển Chết không chỉ mất nước mà còn nóng lên. Nghiên cứu mới cho thấy nguyên nhân không chỉ đến từ việc nhiệt độ không khí tăng do biến đổi khí hậu. Chính sự thu hẹp của hồ cũng có thể làm nước nóng hơn.
Biển Chết nằm giữa Jordan, Israel và Bờ Tây, nổi tiếng với độ mặn cao khiến con người có thể nổi trên mặt nước (Ảnh:Sciencealert)
Theo nghiên cứu do Emmanuel Guillerm thuộc Trung tâm Khoa học Địa chất GFZ Helmholtz của Đức và Đại học Binghamton (Mỹ) dẫn đầu, sự mất nước và gia tăng độ mặn đang làm thay đổi cách Biển Chết hấp thụ và giải phóng nhiệt.
Từ năm 1979 đến 2019, mực nước Biển Chết giảm khoảng 34 m. Trong cùng thời gian, nhiệt độ ở tầng nước sâu tăng 2,8°C, còn lớp nước phía trên tăng khoảng 1,7°C.
Để tìm hiểu nguyên nhân, nhóm nghiên cứu xây dựng một mô hình máy tính dựa trên các số liệu quan trắc thực tế. Sau đó, họ thử tách riêng tác động của nhiệt độ không khí và sự sụt giảm mực nước.
Kết quả cho thấy trong những năm 2010, nhiệt độ không khí tăng góp phần làm nước ở tầng sâu nóng thêm khoảng 1,3°C. Trong khi đó, việc mực nước giảm góp phần làm nhiệt độ tầng sâu tăng khoảng 1,5°C.
Điều này liên quan đến quá trình bay hơi. Khi nước bay hơi, nó mang theo nhiệt và làm phần nước còn lại mát hơn. Đây cũng là nguyên lý khiến mồ hôi bay hơi giúp cơ thể hạ nhiệt.
Nhưng Biển Chết có một đặc điểm khác biệt: nước ngày càng mặn. Khi nước liên tục bay hơi, lượng muối còn lại trong hồ trở nên cô đặc hơn. Nước càng mặn thì càng khó bay hơi ở cùng một mức nhiệt. Vì vậy, hiệu quả làm mát do bay hơi giảm xuống.
Phần nước còn lại có thể vì thế nóng lên. Khi nước nóng hơn không khí phía trên, sự chênh lệch nhiệt độ này lại giúp duy trì quá trình bay hơi. Nói cách khác, hồ càng mất nước thì nước còn lại càng mặn và quá trình làm mát càng yếu, khiến nhiệt độ nước có xu hướng tăng.
Đường bờ Biển Chết đang thu hẹp dần, phủ đầy lớp muối mới hình thành vào tháng 2/2023 (Ảnh: Achim Brauer)
Theo Guillerm, sự nóng lên này xuất phát một phần từ việc con người chuyển hướng các dòng nước chảy vào Biển Chết, đồng thời cộng thêm tác động từ nhiệt độ không khí tăng do hoạt động của con người.
Nhiệt cũng có thể lan xuống những tầng nước sâu hơn. Vào mùa hè, lớp nước phía trên thường ấm và mặn hơn lớp nước bên dưới. Sự khác biệt này tạo ra các dòng nước có thể đưa nhiệt xuống sâu. Vào mùa đông, nước trong hồ được trộn lẫn mạnh hơn, giúp nhiệt từ khí quyển truyền xuống các tầng nước bên dưới.
Nhóm nghiên cứu cũng mô phỏng những gì có thể xảy ra với Biển Chết trong tương lai. Với giả định các dòng nước chảy vào hồ tiếp tục bị cắt hoàn toàn và hoạt động khai thác công nghiệp chấm dứt, mực nước có thể giảm thêm khoảng 85 m vào năm 2100.
Trong cùng kịch bản, nhiệt độ nước có thể tăng thêm khoảng 5-8°C, tùy thuộc vào lượng khí thải gây nóng lên toàn cầu.
Tuy nhiên, đây là kết quả mô phỏng dựa trên những giả định nhất định. Các nhà nghiên cứu cho biết lượng nước ngầm chảy vào Biển Chết vẫn còn là một yếu tố chưa chắc chắn.
Guillerm cho rằng nếu khôi phục lượng nước ngọt chảy vào hồ như trước đây, quá trình sụt giảm mực nước có thể được ngăn chặn. Khi mực nước ổn định và độ mặn không tiếp tục tăng, hiện tượng nóng lên do độ mặn cũng sẽ dừng lại.
Nghiên cứu không chỉ giúp giải thích những thay đổi đang diễn ra tại Biển Chết mà còn có thể giúp giới khoa học hiểu thêm về các vùng biển cổ đại. Những túi nước muối nhỏ bị mắc kẹt trong các tinh thể muối có thể lưu giữ thông tin về nhiệt độ của nước trong quá khứ. Qua đó, các nhà khoa học có thể tìm hiểu cách những vùng nước lớn từng thu hẹp và thay đổi theo thời gian.
Nguồn: Sciencealert, Yahoo
