Vĩnh Hưng không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn mở rộng không gian việc làm
Trước đây, trên địa bàn Vĩnh Hưng còn tồn tại các cơ sở sản xuất công nghiệp nhẹ, kho tàng, dịch vụ kho vận và hậu cần (logistics). Cơ cấu kinh tế mang tính “xen kẹt”, manh mún. Khi dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị quy mô khoảng 447 ha được triển khai, định hướng rõ ràng là chuyển hẳn sang thương mại – dịch vụ, đô thị nén gắn với giao thông công cộng (TOD) và mô hình “đô thị 15 phút”.
Theo dự thảo quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 đang lấy ý kiến cộng đồng, khoảng 206,1 ha sẽ được tái thiết xây mới, 240,9 ha cải tạo chỉnh trang đồng bộ. Quỹ đất hạ tầng xã hội tăng từ khoảng 23,88 ha lên 83,68 ha (gấp khoảng 3,5 lần), công viên cây xanh – mặt nước – thể dục thể thao tăng từ 1,89 ha lên 42,5 ha (gấp khoảng 22 lần). Dân số toàn phường dự kiến tăng từ khoảng 80.000 người hiện hữu lên gần 187.000 người. Chính sự gia tăng quy mô dân số cơ học cùng hệ thống tiện ích đồng bộ sẽ tạo ra nhu cầu việc làm lớn và đa dạng.
PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia nhấn mạnh: “Sinh kế cần được tính toán ngay trong quá trình xây dựng phương án tái thiết. Khi không gian đô thị thay đổi, cơ cấu nghề nghiệp và hoạt động kinh tế của người dân cũng có thể thay đổi. Nếu chỉ quan tâm đến bố trí nơi ở mà chưa tính đến việc làm, đào tạo nghề và cơ hội kinh doanh, người dân có thể gặp khó khăn trong quá trình ổn định cuộc sống sau khi chuyển đến nơi ở mới.”
Cùng quan điểm, TS Nguyễn Văn Đính - Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam – VNREA cũng phân tích rõ hơn về cú xoay chuyển này: “Cơ cấu kinh tế của Vĩnh Hưng sẽ chuyển dịch mạnh mẽ, từ kinh tế nông nghiệp, sản xuất nhỏ lẻ, kinh doanh tự phát sang kinh tế dịch vụ, thương mại, du lịch và lưu trú chất lượng cao. Hệ thống hạ tầng giao thông khang trang và không gian xanh sinh thái rộng lớn sẽ thu hút lượng lớn du khách và người dân nội đô đến vui chơi, giải trí, tạo ra dòng tiền thương mại cho người dân địa phương.”
Thực tế cho thấy, từ hình ảnh những quần thể đô thị lớn có thể thấy rõ một quy luật: khi không gian sống được tổ chức lại theo hướng hiện đại, xanh – sạch – tiện ích đồng bộ, cơ cấu nghề nghiệp cũng dịch chuyển mạnh mẽ. Thương mại, dịch vụ, quản lý vận hành đô thị bùng nổ, tạo thêm nguồn cung việc làm đa dạng cho chính người dân địa phương. Vĩnh Hưng đang đứng trước cơ hội tương tự.
Những người dân từng buôn bán trong các ngõ nhỏ, phố nhỏ giờ đây sẽ có cơ hội tham gia vào chuỗi vận hành các dịch vụ thương mại, dịch vụ quản lý đô thị – từ công việc cao cấp đến lao động giản đơn. Vĩnh Hưng không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn mở rộng không gian việc làm.
Từ các đô thị lớn đi trước, có thể thấy “bản đồ nghề nghiệp” tương lai cho Vĩnh Hưng sẽ tập trung ở các lĩnh vực. Đầu tiên là dịch vụ thương mại và bán lẻ: Trung tâm thương mại, khối đế thương mại cộng đồng, chuỗi cửa hàng tiện ích, F&B, thời trang, siêu thị… tạo việc làm cho quản lý cửa hàng, nhân viên bán hàng, thu ngân, kho vận nội bộ, chăm sóc khách hàng.
Thứ hai là dịch vụ quản lý, vận hành và bảo trì đô thị, quản lý tòa nhà, vận hành hệ thống kỹ thuật, bảo trì thang máy – điện – nước, vệ sinh môi trường, an ninh, cây xanh…Đây là nhóm việc làm ổn định, nhu cầu liên tục, phù hợp nhiều trình độ.
Thứ ba là giáo dục, y tế và dịch vụ chăm sóc, trường học các cấp, cơ sở y tế, phòng khám, trung tâm chăm sóc sức khỏe, nhà trẻ, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi mở ra cơ hội cho giáo viên, y bác sĩ, điều dưỡng, nhân viên hỗ trợ.
Cùng với đó, dịch vụ hỗ trợ cá nhân và gia đình: Giặt là, sửa chữa, giao nhận, làm đẹp, vui chơi giải trí, thể thao…phục vụ cư dân mới và cư dân hiện hữu.
Khác biệt chủ trương tái định cư tại phường
Đáng chú ý, có phương án tái định cư tại chỗ kèm ưu tiên bố trí không gian thương mại tại khối đế chung cư cho các hộ kinh doanh mặt tiền trước đây với chi phí ưu đãi. Đây là chính sách quan trọng giúp duy trì và nâng cấp sinh kế. Khoảng 7.250 hộ (tương đương khoảng 20.000 người) chịu ảnh hưởng bởi dự án: nhiều hộ được giữ lại phần lớn diện tích nhà, nhưng từ ngõ nhỏ ra vị trí mặt tiền đường lớn; số còn lại được bố trí tái định cư ngay tại phường trên quỹ đất khoảng 14,39 ha.
KTS Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam đánh giá đây là điểm khác biệt lớn nhất: “Điểm khác biệt và giá trị nhất của dự án Vĩnh Hưng chính là chính sách tái định cư tại chỗ theo phương thức cuốn chiếu…Việc không đẩy người dân đi nơi khác giúp duy trì văn hóa bản địa, bảo đảm sinh kế và tạo sự đồng thuận xã hội rất cao.”
Tái định cư tại chỗ, nếu được tổ chức phù hợp, có thể giúp giảm xáo trộn trong đời sống, duy trì quan hệ láng giềng và gìn giữ sự gắn bó của cộng đồng dân cư. Phương án tái định cư cần tính đến điều kiện kinh tế và nhu cầu nhà ở của từng nhóm dân cư.
Khi Vĩnh Hưng trở thành phường xanh mát, sạch đẹp, tích hợp dải cây xanh sinh thái ven sông Hồng vào sâu trong đô thị, 100% cư dân tiếp cận công viên, sân chơi trong bán kính đi bộ 300–500 m, chất lượng sống được nâng tầm rõ rệt. Môi trường sống tốt sẽ thu hút thêm cư dân mới (dân số cơ học tăng), kéo theo nhu cầu tiêu dùng, dịch vụ tăng mạnh. Người dân địa phương – đặc biệt các hộ kinh doanh nhỏ sẽ có thị trường rộng hơn ngay trên chính mảnh đất của mình.
GS.TSKH Đặng Hùng Võ - nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường nhìn nhận: “Tái định cư ngay tại địa bàn phường giúp người dân giữ được việc làm, trường học của con cái, các mối quan hệ xã hội và sinh kế đã gắn bó lâu năm. Lợi ích lớn nhất không nằm ở những công trình mới mọc lên, mà ở chỗ chất lượng sống của cộng đồng hiện tại được nâng lên thực chất”.
Nhìn nhận ở góc độ khác, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cũng ủng hộ phương án chung cư cao tầng theo mô hình TOD, nhưng nhấn mạnh phải bảo đảm sinh kế, an cư cho người dân ngay từ khâu quy hoạch. Chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh ưu tiên mặt bằng thương mại, chi phí thuê/sở hữu ưu đãi, kết nối đào tạo nghề nếu cần sẽ giúp họ chuyển đổi từ mô hình “ngõ nhỏ, phố nhỏ” sang tham gia chuỗi dịch vụ chuyên nghiệp hơn, có thu nhập ổn định và bền vững hơn.
Có thể nói, tái thiết Vĩnh Hưng không chỉ là chuyện quy hoạch không gian hay xây dựng hạ tầng. Đó là cú xoay chuyển cơ cấu kinh tế từ sản xuất, kho vận manh mún sang thương mại – dịch vụ – quản lý đô thị hiện đại. Khi không gian sống được nâng cấp, không gian việc làm cũng được mở rộng theo, người Vĩnh Hưng không chỉ được sống trong đô thị đáng sống mà còn có cơ hội làm việc ngay tại nơi mình sống.
