Gần đây, tại một phòng khám Trung Quốc, nhiều người cao tuổi hỏi bác sĩ cùng một vấn đề: Trên mạng nói rằng người đi bộ nhanh có thể sống lâu hơn người đi bộ chậm 15 năm, điều đó có đúng không?
Bác sĩ nhận thấy một tình trạng: Sau khi đọc những thông tin như vậy trên mạng, nhiều người về nhà liền ép mình bước nhanh hơn, dù đầu gối vốn không tốt.
Đây là một hiểu lầm mà bác sĩ tại phòng khám Trung Quốc phải giải thích lại trong mỗi buổi khám.
Theo vị bác sĩ này, nhiều người cho rằng “đi bộ nhanh giúp sống lâu”, coi tốc độ đi bộ là nguyên nhân giúp kéo dài tuổi thọ. Nhưng thực tế, họ đã hiểu ngược vấn đề.
Một người đi bộ nhanh hay chậm không hoàn toàn do họ tự lựa chọn, mà tốc độ đi bộ giống như chỉ số hiển thị trên bảng điều khiển, phản ánh tình trạng tổng thể của cơ thể. Tim có bơm đủ máu hay không, cơ chân có đủ khỏe hay không, các khớp có linh hoạt hay không, khả năng phối hợp của hệ thần kinh có tốt hay không... tất cả đều thể hiện phần nào qua tốc độ đi bộ.
Năm 2011, một phân tích tổng hợp dữ liệu từ 9 nghiên cứu lớn, với hơn 34.000 người cao tuổi, được công bố trên JAMA (Tạp chí của Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ). Kết quả cho thấy tốc độ đi bộ có khả năng dự đoán tuổi thọ không hề kém các chỉ số thông thường như tuổi tác, huyết áp và bệnh mạn tính.
Vậy thông tin “chênh lệch 15 năm tuổi thọ” trên mạng bắt nguồn từ đâu?
Đi bộ là hoạt động đơn giản, được nhiều người thực hiện mỗi ngày để tăng cường sức khỏe.
Con số này xuất phát từ một nghiên cứu theo dõi hơn 400.000 người, được công bố trên tạp chí Mayo Clinic Proceedings.
Nghiên cứu phát hiện những người tự đánh giá mình đi bộ nhanh có tuổi thọ dự kiến dài hơn những người đi bộ chậm. Nhưng có một điểm quan trọng thường bị nhiều bài viết lướt qua: Nghiên cứu cho thấy “những người đi bộ nhanh nhìn chung khỏe mạnh hơn”, chứ không khẳng định “bắt đầu đi bộ nhanh từ bây giờ sẽ giúp bạn sống lâu thêm 15 năm”.
Theo vị chuyên gia Trung Quốc, những người có thể đi bộ nhanh thường vốn không mắc các vấn đề tim mạch tiềm ẩn, không bị mất cơ rõ rệt và chưa xuất hiện những thay đổi thoái hóa thần kinh ở giai đoạn đầu. Tốc độ đi bộ nhanh là kết quả của sức khỏe tốt, chứ không phải nguyên nhân giúp sống lâu. Nếu cơ thể đã có vấn đề mà bạn vẫn cố ép mình đi nhanh, cách làm này không thể bù đắp những thiếu hụt đó, thậm chí còn dễ dẫn đến những rủi ro khác.
Vậy tốc độ đi bộ chậm lại thực sự cho biết điều gì? Theo y học, tốc độ đi bộ thoải mái của người trưởng thành khỏe mạnh thường vào khoảng 0,8-1,2 m/giây. Nếu người cao tuổi đi chậm hơn 0,6 m/giây, cần lưu ý vì đây có thể là dấu hiệu đáng quan tâm trên lâm sàng.
Một số nguyên nhân phổ biến nhất gồm: Thứ nhất, khối lượng cơ suy giảm, khiến chân yếu đi và đương nhiên khó bước nhanh. Thứ hai, chức năng tim suy giảm, khiến người bệnh hụt hơi, tức ngực khi đi nhanh nên cơ thể tự động giảm tốc độ. Thứ ba, các vấn đề về khớp như viêm khớp gối hoặc khớp háng gây đau, khiến người bệnh không dám bước dài. Thứ tư, những thay đổi sớm ở hệ thần kinh có thể khiến động tác chậm hơn, biên độ vận động nhỏ hơn và dáng đi trở nên lê bước.
Chuyên gia khuyến cáo: Khi tuổi cao khiến tốc độ đi bộ chậm lại, đừng chỉ coi đó là “lão hóa bình thường”. Đây có thể là tín hiệu sớm cho thấy một hệ cơ quan nào đó đang gặp vấn đề. Trong quá trình khám chữa bệnh, bác sĩ từng gặp nhiều người cao tuổi chỉ được chẩn đoán suy tim, bệnh lý xương khớp hoặc bệnh lý thần kinh ngoại biên do tiểu đường sau khi tốc độ đi bộ đã giảm trong một đến hai năm. Nếu nhận ra sự thay đổi này sớm hơn, cơ hội can thiệp sẽ lớn hơn nhiều.
Người có vấn đề sức khỏe không nên cố gắng đi nhanh bằng mọi giá
Ở chiều ngược lại, cũng có một nhóm người đi đến thái cực khác: Nếu đi bộ nhanh đồng nghĩa với sức khỏe tốt, vậy mỗi ngày đi bộ nhanh 10.000 bước có giúp “kéo dài tuổi thọ” hay không?
Thực tế, đi bộ nhanh là hoạt động tốt cho sức khỏe, nhưng chỉ là một phần của lối sống lành mạnh, không phải phương thuốc vạn năng. Đối với người trung niên và cao tuổi, cố gắng đi quá nhanh tiềm ẩn một nguy cơ rất thực tế: té ngã.
Đặc biệt, những người vốn đã đi chậm và có khả năng giữ thăng bằng kém có thể cố tăng nhịp bước để đạt mục tiêu “đi nhanh”, trong khi sức mạnh chi dưới không đáp ứng được. Chỉ cần bước hụt một lần, họ có thể bị gãy xương. Hậu quả của gãy xương hông đối với người cao tuổi là điều mà các bác sĩ gặp quá nhiều trong thực tế khám chữa bệnh.
Không nên cố đi bộ nhanh nếu sức khỏe không cho phép.
Điều quan trọng cần nhớ khi đi bộ
Khi đi bộ, duy trì đủ lượng vận động, thực hiện đều đặn và tránh chấn thương quan trọng hơn nhiều so với việc đi nhanh. Hướng dẫn hoạt động thể chất dành cho người trưởng thành tại Trung Quốc khuyến nghị người cao tuổi tích lũy 150 phút hoạt động thể chất aerobic cường độ trung bình mỗi tuần. Đi bộ là một trong những hình thức thuận tiện nhất.
Vậy cường độ trung bình là như thế nào? Đó là khi bạn vẫn có thể nói chuyện trong lúc đi nhưng không thể hát, cơ thể hơi đổ mồ hôi, nhịp tim tăng lên nhưng không đến mức hụt hơi, không thể nói thành câu.
Với phần lớn người cao tuổi, cường độ này tương đương tốc độ khoảng 4-5 km/giờ. Không cần phải so sánh xem ai đi nhanh hơn người trẻ. Vậy cụ thể nên làm gì?
Trước tiên, hãy tự kiểm tra tốc độ đi bộ của mình. Tìm một đoạn đường bằng phẳng, đo khoảng cách 4 m rồi đi bộ với tốc độ bình thường và dùng điện thoại bấm giờ. Nếu bạn đi được hơn 0,8 m mỗi giây, tốc độ hiện tại nhìn chung vẫn ổn.
Nếu tốc độ thấp hơn 0,6 m/giây hoặc chậm đi rõ rệt so với hai năm trước, đừng chần chừ đến bệnh viện kiểm tra. Bạn có thể khám chuyên khoa lão khoa hoặc y học gia đình để đánh giá chức năng tim, khối lượng cơ, các khớp và hệ thần kinh.
