Theo bác sĩ Nhậm Bội Thù, Khoa Nội tiết, Bệnh viện Y học cổ truyền tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc, tuyến tụy là cơ quan quan trọng nằm sâu trong vùng bụng trên, đảm nhiệm đồng thời hai chức năng nội tiết và ngoại tiết. Một mặt, tuyến tụy tiết insulin để điều hòa đường huyết; mặt khác, cơ quan này sản xuất các enzyme tiêu hóa, giúp cơ thể phân giải chất béo và protein.
Do nằm sâu phía sau khoang bụng, những tổn thương ở tuyến tụy trong giai đoạn đầu hầu như không có biểu hiện đặc hiệu. Khi xuất hiện các triệu chứng rõ rệt như đau bụng, vàng da hoặc sụt cân nhanh, bệnh thường đã tiến triển đến giai đoạn giữa hoặc muộn. Đây cũng là nguyên nhân cốt lõi khiến tỷ lệ tử vong do ung thư tuyến tụy luôn ở mức cao.
Theo bác sĩ Nhậm, ung thư tuyến tụy từ lâu được mệnh danh là “vua ung thư” bởi bệnh khởi phát âm thầm, triệu chứng ban đầu không điển hình. Phần lớn người bệnh được chẩn đoán khi đã ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn và tiên lượng thường kém.
Ảnh minh họa tuyến tụy
Nhiều người cho rằng ung thư tuyến tụy là căn bệnh xuất hiện ngẫu nhiên. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn đã chứng minh bệnh không xảy ra hoàn toàn không có nguyên nhân. Nguy cơ mắc bệnh thường có mối liên hệ mật thiết với lối sống không lành mạnh kéo dài và các bệnh lý nền.
Dưới đây là 5 nhóm hành vi nguy cơ cao có thể liên tục gây tổn thương tuyến tụy, làm tăng nguy cơ mắc ung thư mà mọi người cần cảnh giác.
Hút thuốc lá nhiều trong thời gian dài
Hút thuốc hiện được công nhận là yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát hàng đầu đối với ung thư tuyến tụy. Hàng trăm chất độc hại trong thuốc lá sau khi đi vào hệ tuần hoàn có thể trực tiếp kích thích các tế bào biểu mô ống tụy, nguy cơ gây ra đột biến gen.
Người hút thuốc lâu năm có nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy cao gấp 2-3 lần so với người không hút thuốc. Lượng thuốc hút càng nhiều, thời gian hút càng dài thì nguy cơ càng tăng. Việc tiếp xúc với khói thuốc thụ động và khói thuốc tồn lưu trong môi trường cũng có thể gây tổn thương. Vì vậy, cai thuốc lá là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc khối u tuyến tụy.
Uống nhiều rượu bia trong thời gian dài
Rượu bia có thể trực tiếp kích thích tuyến tụy, phá vỡ hàng rào bảo vệ của ống tụy và gây viêm tụy. Những đợt viêm tụy cấp tái phát nhiều lần có thể dần tiến triển thành viêm tụy mạn tính.
Viêm tụy mạn tính được xem là một yếu tố nguy cơ của ung thư tuyến tụy. Khi mô tụy liên tục trải qua chu trình viêm, tổn thương và sửa chữa trong thời gian dài, khả năng tế bào tăng sinh bất thường sẽ tăng lên đáng kể.
Người thường xuyên uống rượu bia không chỉ có nguy cơ mắc viêm tụy cao mà còn đối mặt với nguy cơ ung thư tuyến tụy gia tăng rõ rệt. Vì vậy, nên hạn chế tối đa việc uống rượu bia và tuyệt đối tránh lạm dụng đồ uống có cồn.
Thường xuyên ăn nhiều chất béo và thực phẩm giàu năng lượng
Việc thường xuyên tiêu thụ các loại thực phẩm giàu chất béo và năng lượng như thịt mỡ, đồ chiên rán, bánh ngọt chứa kem có thể liên tục làm tăng gánh nặng tiêu hóa cho tuyến tụy.
Khi một lượng lớn chất béo đi vào đường tiêu hóa, tuyến tụy phải tăng cường tiết enzyme lipase để phân giải chất béo. Tình trạng hoạt động quá mức kéo dài có thể gây tổn thương mạn tính cho cơ quan này.
Đồng thời, kiểu ăn uống trên cũng dễ dẫn đến béo phì và tăng mỡ máu. Người béo phì có nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy cao hơn đáng kể so với người có cân nặng bình thường.
Trong sinh hoạt hằng ngày, nên duy trì chế độ ăn cân đối giữa thực phẩm có nguồn gốc động vật và thực vật, giảm các món chứa nhiều dầu mỡ, đường, đồng thời tăng cường rau quả tươi và ngũ cốc nguyên hạt.
Kiểm soát bệnh tiểu đường không tốt
Tiểu đường là một yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư tuyến tụy và hai bệnh lý này có thể tác động qua lại lẫn nhau.
Khi đường huyết không được kiểm soát tốt trong thời gian dài, môi trường có nồng độ đường cao có thể liên tục kích thích các tế bào beta của tuyến tụy, khiến tế bào tại cơ quan này nhiều lần bị tổn thương rồi sửa chữa, từ đó làm tăng khả năng biến đổi ác tính.
Đặc biệt, những trường hợp mới mắc tiểu đường, nhất là người trung niên và cao tuổi đột ngột được chẩn đoán mắc bệnh, cũng cần cảnh giác với khả năng có tổn thương ở tuyến tụy.
Người mắc tiểu đường cần theo dõi đường huyết đúng cách, kiên trì điều trị và định kỳ kiểm tra các chỉ số liên quan đến tuyến tụy.
Chậm trễ điều trị viêm tụy mạn tính
Ở người mắc viêm tụy mạn tính, tình trạng viêm và xơ hóa liên tục tồn tại trong tuyến tụy. Đây là nhóm người có nguy cơ cao rõ rệt đối với ung thư tuyến tụy.
Những người thường xuyên bị đau âm ỉ vùng bụng trên hoặc khó tiêu không nên chủ quan cho rằng đó chỉ là bệnh dạ dày thông thường rồi cố chịu đựng. Cần đi khám và kiểm tra kịp thời.
Một khi được chẩn đoán viêm tụy, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ, điều chỉnh chế độ ăn uống và tránh để tình trạng viêm tái phát, kéo dài dai dẳng.
Cần nhìn nhận nguy cơ một cách khách quan
Có những thói quen kể trên không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ mắc ung thư tuyến tụy, mà chỉ cho thấy nguy cơ mắc bệnh có thể tăng lên. Ung thư tuyến tụy là kết quả của sự tác động tổng hợp từ nhiều yếu tố, bao gồm di truyền, bệnh lý nền và lối sống.
Ung thư tuyến tụy ở giai đoạn đầu rất khó nhận biết thông qua triệu chứng. Những người thuộc nhóm nguy cơ cao, bao gồm người hút thuốc và uống nhiều rượu bia trong thời gian dài, người béo phì, mắc viêm tụy mạn tính hoặc có tiền sử gia đình mắc khối u tuyến tụy, được khuyến nghị định kỳ thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh vùng bụng.
Nếu xuất hiện những dấu hiệu như đau âm ỉ vùng bụng trên không rõ nguyên nhân, sụt cân nhanh trong thời gian ngắn, da và lòng trắng mắt chuyển vàng hoặc khó tiêu, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để kiểm tra.
Bảo vệ sức khỏe tuyến tụy cần bắt đầu từ việc chăm sóc hằng ngày. Tránh xa những thói quen gây hại cho cơ quan này và thực hiện tầm soát định kỳ là những việc cần thiết để giảm thiểu tối đa nguy cơ sức khỏe do căn bệnh được mệnh danh là “vua ung thư” gây ra.
